Vind je het prettig om ook vanuit huis te kunnen overleggen met je arts? Daarover kan je sinds kort in gesprek met een medisch adviseur van Zilveren Kruis. Intussen willen we ook de ervaringen van zorgverleners horen. Hoe kijken zij aan tegen meer digitaal contact en zorg op afstand? Marieke Bon, huisarts in Amsterdam, doet haar verhaal.

In coronatijd verplaatste veel zorg van wachtkamer naar woonkamer. Zorgverleners en patiënten ontdekten samen nieuwe manieren om met elkaar in verbinding te blijven. Sommigen moesten er even aan wennen, omdat alles zo snel veranderde. Maar het werkte. Of het nu was via mail, video-call of de telefoon, meer dan ooit kregen patiënten hun zorg in eigen omgeving. Een uitkomst, ook voor veel zorgverleners die hun praktijk halsoverkop moesten sluiten vanwege de virusuitbraak.

Toch ontkom ik niet aan de gedachte: als het virus straks onder controle is, gaan we dan weer terug naar hoe het was? Terug naar bellen voor een afspraak, in een volle wachtkamer zitten en binnen 10 minuten je verhaal moeten doen.

Het antwoord hierop van Zilveren Kruis en Patiëntenfederatie Nederland is duidelijk: laten we leren van deze periode en vasthouden wat goed werkt. Contact leggen met je arts op een manier die jij prettig vindt, zou een recht moeten zijn, was te lezen in de Volkskrant.

Maar wat vinden zorgverleners van patiëntencontact op afstand? Zijn zij enthousiast? Is er reden om kritisch te zijn op deze (digitale) ontwikkeling? Ik vroeg het aan Marieke Bon, huisarts in Amsterdam.

 Dieper contact
Marieke (50) is huisarts sinds 2004. "Het vak werd met de paplepel ingegoten. Mijn vader, grootvader en overgrootvader waren ook huisarts. Ik werd de vierde generatie huisarts in het dorp waar ik opgroeide."

Na haar studie aan het VU Medisch Centrum in Amsterdam wilde Marieke eerst chirurg worden. Dat liep al snel anders. "Ik werkte een tijdje op de eerste hulp, maar ik miste daar het diepere contact met mijn patiënten. Het meelopen als dokter in het leven van je eigen vaste patiënten, geeft mij meer voldoening. Je leert iemand dan echt goed kennen."

De betrokkenheid bij haar patiënten dient een hoger doel. "Doordat ik een persoonlijke band opbouw, zie ik wanneer een ziekte op de loer ligt. Veel klachten en chronische aandoeningen ontstaan door een ongezonde leefstijl. Dus als ik iets bespeur, dan hebben we het erover. Ik geloof in het sterken van mensen in hun gezondheid. Samen tot keuzes komen. Niet afwachten totdat pillen en medische behandeling de enige uitweg zijn."

Lessen uit de lockdown
Vandaag de dag werkt Marieke voor een digitale huisartsenpraktijk in Amsterdam. Ze komt hier van alles tegen – jong en oud, arm en rijk, aardig wat expats ook. "Voor het coronatijdperk had ik amper digitaal contact met mijn patiënten. Je kent het wel, vooral veel consulten op de praktijk en visites bij mensen thuis. Iedereen was dat zo gewend."

Toen het coronavirus uitbrak, werd zonder treuzelen omgeschakeld. "Het verbaasde mij hoe snel er fantastische initiatieven tot stand kwamen. In de huisartsgeneeskunde ontdekten we dat patiënten digitaal contact eigenlijk heel prettig vinden." Marieke deelt dit enthousiasme. "Voorheen deed ik consulten van 10 minuten. Voor iedereen hetzelfde, ongeacht klacht of patiënt. En je sprak elkaar voor het eerst op het spreekuur. Met digitaal contact spreek je elkaar eerder. Via chat of mail kunnen patiënten alvast met mij sparren. Mocht bezoek aan de praktijk toch noodzakelijk zijn, dan gebeurt dat beter voorbereid. Iemand neemt bijvoorbeeld een dagboekje mee van de klachten."

Ook bracht de corona-lockdown aan het licht dat er meestal geen reden is om elkaar fysiek te ontmoeten voor vervolgonderzoek. "Door de opkomst van slimme horloges en andere wearables meten patiënten nu zelf hun lichaamsfuncties, in plaats van dat wij dat doen. Deze frequentere zelfmetingen helpen mij de patiënt beter te adviseren, met name bij chronische ziekten."

Meer zorg op maat
Doordat een deel van haar patiënten al geholpen is via digitaal contact, houdt Marieke meer tijd over voor mensen die langskomen of extra aandacht vragen. "Sommige klachten vergen nu eenmaal een inschatting waarbij je de patiënt moet zien. Dit zal niet verdwijnen. Oren uitspuiten, plasjes nakijken en pukkeltjes wegsnijden, bijvoorbeeld, kan in principe alleen in de praktijk. Of kijk naar palliatieve zorg. In de laatste levensfase is digitaal contact onderhouden mogelijk, maar ik ga langs wanneer het menselijke aspect een belangrijke rol speelt."

Wat staat nog in de weg?
Het mag duidelijk zijn dat huisarts Marieke en veel patiënten blij zijn met de aanvulling van digitaal patiëntencontact. Dus wat staat ons in de weg om dit mogelijk te maken voor iedereen, ook ná COVID-19?

Marieke: "Ik denk dat mensen in een wachtkamer laten wachten en aan je bureau bestellen eigenlijk niet meer van deze tijd is. Steeds meer vakgenoten erkennen dit en omarmen de digitalisering. Maar er is ook een groep die het prettiger vindt om mensen in de spreekkamer te blijven zien. Of huisartsen die denken dat patiënten niet willen of kunnen meekomen in de digitalisering. Dan zeg ik: tuurlijk heb je altijd mensen die niet willen mailen, appen of bellen, en liever langskomen. Prima. Maar dat zijn niet veel mensen. Je moet het tempo van digitaliseren niet op deze groep afstemmen, vind ik."

Wat de zorgverzekeraar kan betekenen
Volgens Marieke bieden huisartsen nog te vaak reactieve zorg – gericht op beter maken in plaats van gezond houden. "Een gezonde leefstijl uitdragen staat zowat in elke richtlijn voor huisartsen. Maar veel dokters bespreken het niet, want 'leefstijlverandering is te tijdrovend' en 'de patiënt doet het toch niet'."

Ze daagt Zilveren Kruis daarom uit andere financiële prikkels te bedenken. "Stimuleer gedragsverandering! Niet wachten totdat iemand echt diabetes ontwikkelt, maar bekostig de tijd waarin je iemand helpt andere leefstijlkeuzes te maken. Dit vergt een andere organisatie. Een organisatie waarin je als huisarts veel dichter bij de patiënt staat en beter aanspreekbaar bent. Investering in digitaal contact is daarom een goede start."

Marieke worstelt echter met de term 'patiëntenrecht' als het gaat om digitale zorg. "Goede, proactieve zorg ontvangen, dat vind ik wel een recht. Zelf kunnen kiezen als patiënt trouwens ook! Huisartsen zouden best een steuntje in de rug kunnen gebruiken om dat beter te doen."

Anonymous