Is zorg in eigen omgeving een patiëntenrecht? Denk aan thuis beeldbellen met je arts in plaats van langskomen. Zilveren Kruis en Patiëntenfederatie Nederland vinden van wel, was te lezen in de Volkskrant van 29 juni. De coronacrisis bracht digitale zorg in een abrupte stroomversnelling. Maar is dit nu een tijdelijke aanpassing of het nieuwe normaal? Ik vroeg het aan de experts.

Veel zorgverleners schakelden dit voorjaar noodgedwongen om naar interactieve websites en online consulten, zodat jij je zorg ook vanuit huis kunt krijgen. De reden hiervoor is wel duidelijk: de coronacrisis. We moeten nu afstand houden van elkaar. Drukke wachtkamers zijn daarom taboe.

Opvallend was het tempo waarmee zorgverleners zich konden aanpassen. Bij de uitbraak van het coronavirus gingen de meeste spreekkamers dicht en werden afspraken op de praktijk geannuleerd. Vrijwel meteen werd patiënten verteld hoe zij toch contact kunnen onderhouden met hun arts, veelal telefonisch en via het internet. Misschien heb jij het ook gemerkt, dat je ineens zelf afspraken kunt inplannen bij de huisarts of dat de specialist je belt via een online app.

Beeldbellen en websites waarop je dingen zelf regelt, zijn natuurlijk niks nieuws. Denk bijvoorbeeld aan online een tafeltje reserveren in het restaurant en hoe we communiceren op sociale media. Die techniek is al jaren beschikbaar. Toch bleef het nog lang de gewoonte om fysiek op bezoek te gaan bij de arts. De vraag is dan ook: gaan we na de coronacrisis weer terug naar hoe het was, met volle wachtkamers? Of is zorg in eigen omgeving een blijvertje? En: is het eigenlijk niet een recht om te kiezen hoe jij contact wilt met je arts?

Persoonlijke missie
Ik kwam hierover in gesprek met Cathelijne Ziedses des Plantes (44). Cathelijne werkt 4 dagen in de week bij Zilveren Kruis als medisch adviseur. Op vrijdagen beoordeelt zij toegestuurde echo's als zelfstandig radioloog. "Aan het begin van mijn loopbaan was ik fulltime in opleiding tot radioloog in het ziekenhuis. Ik beoordeelde onder meer röntgenfoto's bij botbreuken en MRI’s om tumoren in beeld te krijgen." Na een tijdje verruilde zij haar plek in het ziekenhuis voor een plek aan tafel bij een zorgverzekeraar. "Patiënten helpen gaf mij veel voldoening. Maar je kunt er maar één tegelijk helpen. Bij Zilveren Kruis maak ik beleid dat de zorg verbetert voor miljoenen Nederlanders."

Voorlopers in digitale zorg
Momenteel zijn Cathelijnes pijlen gericht op meer mensen toegang geven tot digitale zorg. Een ambitie die ze deelt met collega Jan Christiaan Huijsman, expert op het gebied van digitale zorg. "Jan Christiaan vertelde mij laatst hoe digitale zorg zich de afgelopen 10 jaar ontwikkelde. Het Universitair Medisch Centrum in Utrecht was blijkbaar één van de eerste ziekenhuizen die echt met digitale zorg voor de patiënt aan de slag ging. Zij openden in 2015 een online patiëntenportaal waar je zelf alle uitslagen en andere medische gegevens kon bekijken en waarmee je je thuis kon voorbereiden op de volgende afspraak. Daarnaast bracht het portaal zorgverleners onderling met elkaar in contact. Zo kon een huisarts of fysiotherapeut gemakkelijker overleggen met een specialist in het ziekenhuis."

Moeizaam
Voormalig minister Edith Schippers schreef een jaar daarvoor al een brief aan de zorg met het verzoek om binnen 5 jaar medische gegevens met de patiënt te delen. Ze prees de innovatie van het UMC Utrecht en riep zorgverleners op om dat voorbeeld te volgen. "Dat kwam moeizaam van de grond. De tientallen portalen die toen gebouwd werden, toonden nog weinig informatie. Bijvoorbeeld alleen uitslagen van allergietests. De eerste portalen waren bovendien nauwelijks aan elkaar gekoppeld, waardoor je als patiënt alsnog overal opnieuw je verhaal moest doen en soms wel 4 verschillende accounts nodig had."

Waardoor de innovatie in digitale zorg moeizaam verliep, daar kunnen Cathelijne en Jan Christiaan alleen naar gissen. "Ik hoorde sommige zorgverleners wel eens zeggen: 'Digitaal contact, dat maakt het voor patiënten veel te ingewikkeld.' Of: 'Al die medische data is toch niet te beoordelen door patiënten?' Maar of dat zo is…"

Coronacrisis
En toen was daar COVID-19. Vanuit het niets stond ons dagelijkse leven op de kop. De virusuitbraak hakte er ook stevig in bij zorgverleners en hun patiënten. Cathelijne was van dichtbij getuige van de omslag in de gezondheidszorg: "Er is ontzettend veel gevraagd van ons zorgpersoneel. En ook patiënten zaten in grote onzekerheid. Het was bijzonder om te zien hoe iedereen toch de schouders eronder zette en zich aanpaste."

Door de coronacrisis is in recordtijd een netwerk van zorg op afstand opgetuigd en uitgebreid, zodat arts en patiënt elkaar niet uit het oog verliezen. Voor veel zorgverleners was het een sprong in het diepe, maar toch ook wel met positieve ervaringen. "Jan Christiaan had vorige week een cardioloog van het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis aan de lijn. Door de coronamaatregelen ontdekte hij dat 70 procent van zijn consulten ook prima telefonisch kunnen. Voorheen kwamen al die patiënten stuk voor stuk naar het ziekenhuis. Omdat dat nu eenmaal gebruikelijk was. De tijdwinst die de cardioloog nu boekt en het gemak dat zijn patiënten ervaren, is ook ná COVID-19 nog waardevol."

Patiëntenrecht
Als we de voordelen van zorg in eigen omgeving willen vasthouden, ook na de coronacrisis, moeten we dat dan niet duidelijk met elkaar afspreken? Oftewel: maken we van zorg in eigen omgeving een patiëntenrecht? Dit is het vraagstuk dat Georgette Fijneman, directievoorzitter van Zilveren Kruis, de samenleving voorlegt. Gesteund door Dianda Veldman, directeur van Patiëntenfederatie Nederland.

Cathelijne: "Ik geloof in een patiëntenrecht dat jou in staat stelt zelf te kiezen hoe je contact hebt met zorgverleners. Want dat is zelfs met deze coronacrisis achter de kiezen nog geen vanzelfsprekendheid. Om een voorbeeld te geven: ik maakte voor mijn dochter een afspraak voor een intake. Die intake kon gewoon via een video-call. De behandelaar had hier inmiddels ervaring mee en was er tevreden over, begreep ik. Maar volgens de assistente moesten we er rekening mee houden dat de intake toch fysiek plaatsvindt. Het management had namelijk de opdracht gegeven de zorg zo snel mogelijk weer 'als normaal' te leveren. Ik wist toen even niets te zeggen. En ik realiseerde mij dat anderen waarschijnlijk ook geen weerwoord hebben in dit soort situaties. Dit riep bij mij de vraag op: welke rol speelt onze wens als patiënt?"

Enthousiast maken
Zilveren Kruis zet zich al jaren in om zorgverleners enthousiast te maken over digitale zorg, zodat patiënten ook vanuit huis geholpen kunnen worden. "Dat kan vaak en, nog belangrijker, veel patiënten vinden het prettiger. Voor alle duidelijkheid: bezoek aan de huisarts of het ziekenhuis gaat natuurlijk niet weg. Je moet er nog steeds heen kunnen voor lichamelijk onderzoek, om maar iets te noemen."

Jouw mening
Voordat Cathelijne en Jan Christiaan verder strijden voor jouw recht op zorg in eigen omgeving, willen zij graag weten wat jij belangrijk vindt. Wanneer voegt digitale zorg iets toe voor jou?

Grijp je kans en ga hier met ze in gesprek:

Anonymous